Akıllı saatlerin ve ev tipi pulse oksimetrelerin yaygınlaşmasıyla birlikte hastalarımız artık nabızlarının yanı sıra oksijen satürasyonlarını (SpO₂) da sık sık ölçüyor.

Bunun sonucunda da oldukça sık karşılaştığımız yeni bir soru var:

“Oksijen satürasyonum %93 çıktı. Akciğerlerimde bir problem mi var?”

Hatta kişi kendisini tamamen iyi hissederken gece akıllı saatinin kaydettiği %90, %91 veya %92 gibi bir değer nedeniyle endişelenebiliyor.

Öncelikle şunu söyleyelim:

Tek bir düşük ölçüm hastalık anlamına gelmez. Ancak tekrarlayan düşük oksijen değerleri de göz ardı edilmemelidir.

Oksijen satürasyonu, kandaki hemoglobinin ne kadarının oksijen taşıdığını gösteren yaklaşık bir değerdir.

Pulse oksimetrelerde bu değer SpO₂ olarak gösterilir.

Sağlıklı erişkinlerin çoğunda deniz seviyesinde istirahat halindeki oksijen satürasyonu yaklaşık %95–100 arasındadır.

Ancak bu değer herkeste aynı olmak zorunda değildir. Yaş, yaşanılan rakım, bazı kalp ve akciğer hastalıkları ve ölçüm koşulları sonucu etkileyebilir.

Sağlıklı olduğu bilinen ve deniz seviyesinde yaşayan bir kişide istirahat sırasında tekrarlayan %93'lik bir satürasyon değeri normal kabul edilmemeli ve değerlendirilmelidir.

Ancak burada önemli olan tek bir rakam değil, ölçümün doğruluğu ve kişinin genel durumudur.

Örneğin akıllı saatiniz bir kez %93 gösterdi, birkaç dakika sonra yapılan doğru ölçümlerde %97–98 ölçüyorsunuz ve hiçbir yakınmanız yok.

Bu durum ile satürasyonu tekrar tekrar %91–92 çıkan ve nefes darlığı bulunan bir kişinin durumu aynı değildir.

Öncelikle paniğe kapılmayın.

Birkaç dakika oturun ve dinlenin. Eliniz veya bileğiniz soğuksa ısınmasını bekleyin. Ölçüm sırasında hareket etmeyin ve cihazın önerdiği pozisyonda ölçümü tekrarlayın.

Eğer düşük değer devam ediyorsa, mümkünse parmağa takılan, güvenilir bir pulse oksimetreyle yeniden ölçün.

Pulse oksimetre kullanırken de elin sıcak olması, parmağın hareket etmemesi ve değerin birkaç saniye boyunca sabitlenmesinin beklenmesi önemlidir.

Akıllı saatler sağlık takibinde oldukça yararlı olabilir. Özellikle zaman içindeki değişimleri fark etmemize yardımcı olabilirler.

Ancak önemli bir ayrım vardır:

Tüketici tipi akıllı saatlerdeki oksijen ölçümü, tıbbi değerlendirmede kullanılan pulse oksimetre veya kan gazı ölçümünün yerine geçmez.

Örneğin Apple kendi Blood Oxygen özelliğinin tıbbi kullanım veya kendi kendine tanı koymak amacıyla tasarlanmadığını, genel sağlık ve fitness amaçlı olduğunu açıkça belirtmektedir.

Bu nedenle saatinizde gördüğünüz tek bir düşük değerle “oksijenim düşüyor” veya “akciğer hastalığım var” sonucuna varmamak gerekir.

Evet.

Parmağa takılan pulse oksimetreler de kandaki oksijeni doğrudan ölçmez; ışık kullanarak tahmin eder.

Ölçüm doğruluğunu etkileyebilen durumlar arasında:

• El ve parmakların soğuk olması
• Dolaşımın zayıf olması
• Ölçüm sırasında hareket etmek
• Oje veya yapay tırnak
• Cihazın kalitesi
• Cilt özellikleri ve pigmentasyonu
• Sigara kullanımı

bulunabilir.

Bu nedenle bir rakamı değerlendirirken cihazın kendisi kadar kişinin nasıl hissettiğine de bakmak gerekir.

Oksijen düşüklüğünün pek çok nedeni olabilir.

Zatürre ve diğer akciğer enfeksiyonları, astım atağı, KOAH, akciğer embolisi, akciğer ödemi ve bazı kalp hastalıkları oksijen düzeyinin düşmesine neden olabilir.

Uyku sırasında ortaya çıkan tekrarlayan oksijen düşmeleri ise bazı kişilerde obstrüktif uyku apnesinin bir işareti olabilir.

Ancak yalnızca akıllı saatin gece ölçtüğü düşük satürasyon değerleriyle uyku apnesi tanısı konulamaz.

Normalde oksijen düzeyi düşük olmayan bir kişide, doğru şekilde yapılan tekrarlayan ölçümlerde satürasyonun %93 civarında veya altında kalması tıbbi değerlendirme gerektirir.

Özellikle buna;

• Nefes darlığı
• Göğüs ağrısı veya sıkışması
• Dudaklarda ya da yüzde morarma
• Belirgin halsizlik
• Bilinç bulanıklığı
• Hızla kötüleşen genel durum

eşlik ediyorsa yalnızca cihazdaki rakamı takip etmek yerine gecikmeden tıbbi yardım alınmalıdır.

Kronik akciğer veya kalp hastalığı bulunan kişilerde ise hedef oksijen düzeyi farklı olabilir. Bu kişiler kendi değerlerini başka insanların değerleriyle karşılaştırmak yerine doktorlarının belirlediği hedef aralığı esas almalıdır.

Kesinlikle değil.

Akıllı saatler bize sağlık konusunda daha önce kolayca ulaşamadığımız birçok veriyi sunuyor. Nabız, aktivite, uyku ve oksijen düzeyindeki değişimleri takip etmek bazı durumlarda oldukça yararlı olabilir.

Sorun, bu verilerin tanı olarak yorumlanmasıdır.

Akıllı saatinizin size “normalden farklı bir şeyler oluyor olabilir” demesi değerlidir.

Ama “bunun nedeni nedir?” sorusunun cevabını saat tek başına veremez.

Akıllı saatinizde veya pulse oksimetrenizde bir kez %93 görmek hemen ciddi bir akciğer hastalığınız olduğu anlamına gelmez.

Ölçümü doğru koşullarda tekrarlayın ve mümkünse güvenilir bir parmak tipi pulse oksimetreyle kontrol edin.

Ancak değerler tekrarlayan ölçümlerde düşük kalıyorsa veya nefes darlığı, göğüs ağrısı  gibi belirtiler eşlik ediyorsa bunu görmezden gelmeyin.